Hoe een fatbike een verkiezingscampagne werd

Dezelfde dag. Hetzelfde onderwerp. Twee nieuwsartikelen. Toch lijken ze over twee verschillende werkelijkheden te gaan. Waar 1Twente vooral beschrijft hoe het fatbikeverbod juridisch en bestuurlijk tot stand kwam, kiest TC Tubantia [ 1 ]  [ 2 ] voor een verhaal waarin het succes van het verbod centraal staat. Juist daarin zit een journalistieke keuze die vragen oproept.

De grootste ergernis

De journalist van TC Tubantia baseert zich op een onderzoek uit januari 2026. In dat onderzoek is echter geen open of vergelijkbare vraag is gesteld zoals: “Wat is uw allergrootste ergernis in de binnenstad?”.

Wanneer respondenten niet wordt gevraagd wat zij de grootste ergernis in de binnenstad vinden, kun je ook niet concluderen dat fatbikes de grootste ergernis zijn. Dat is geen kwestie van mening, maar van onderzoeksmethodiek.

Bij de methodologische en juridische waarde van deze onderzoeken kun je dan ook grote vraagtekens zetten. De opdrachtgever van dit onderzoek is overigens de Gemeente Enschede zelf. 

Wie vervolgens kijkt hoe het verbod bestuurlijk tot stand is gekomen, ziet dat er een veel complexer verhaal achter schuilgaat dan het beeld dat in het artikel wordt geschetst.

Het is namelijk een een-tweetje tussen de VVD en BurgerBelangen Enschede.
En het gaat nog iets verder. Dat politieke verhaal kreeg extra lading doordat beide pleitbezorgers inmiddels wederom wethouder zijn. Nicole Workel-Bos was destijds raadslid namens de VVD. Zij diende de motie mede in en stemde er zelf vóór.

Gedragsverandering

Nicole zegt; “je ziet dat mensen elkaar aanspreken op hun gedrag. Wie zich nu stoort aan fatbikes, heeft dankzij het verbod het gevoel dat hij legitiem kan optreden. Eerder hoorde je vaak de reactie: ‘Ik zeg er maar niets van’.”

De toename van sociale controle is volgens haar de grootste winst.

Achter deze redenering schuilt een bestuursfilosofie waarin overheidsbeleid vooral bedoeld is om gedrag van burgers te sturen. Niet handhaving staat centraal, maar sociale druk. Burgers moeten elkaar gaan corrigeren.

Ze hanteert hier dan ook een beredenering die veelvuldig wordt gebruikt door mensen die denken en handelen vanuit het maakbaarheidsdenken. Een persoon die uiteindelijk gedragsverandering moet ondergaan moet worden bewerkstelligd door ontmoedigingsbeleid. Het beleid rond de diftar is daar een ander voorbeeld van.

Maar haar redenering gaat verder dan alleen handhaving. Zij verwacht feitelijk dat burgers elkaar gaan aanspreken op gedrag waar normaal gesproken BOA’s, handhavers en politie voor verantwoordelijk zijn. Alleen beschikken burgers niet over dezelfde training, ervaring of bevoegdheden. Zeker niet wanneer zij mensen aanspreken die weinig gezag accepteren.

Er wordt in het artikel dan ook enkel vastgehouden aan de framing door de politiek dat uiteindelijk gebruikt is als onderdeel van de campagne.

Framing door de politiek of simpelweg onderdeel van de campagne

Om een lokaal verbod via de APV erdoor te krijgen, móét een gemeente aantonen dat er sprake is van een hardnekkig, specifiek lokaal probleem. De enquêtes dienden puur als ‘bewijslast’ dat de overlast reëel was, niet om het te vergelijken met andere problemen’

En hoewel de juridische afdeling van de gemeente, zo blijkt uit het WOO verzoek van een ondernemer en in bezit en onderzocht van/door 1Twente, vooraf nadrukkelijk had gewaarschuwd om het verbod niet op deze wijze in te voeren, ging Marc Teutelink hier als verantwoordelijk portefeuillehouder toch mee aan de slag.

Aanvankelijk reageerde de wethouder zelf ook terughoudend; hij hield de raad voor dat een lokaal verbod juridisch uiterst wankel en mogelijk onhoudbaar zou zijn, aangezien een fatbike volgens de landelijke wetgeving simpelweg een e-bike is.

Desondanks voerde hij de politieke opdracht van de raad loyaal uit. Hij liet het veelbesproken flitsonderzoek uitzetten om de benodigde bewijslast te verzamelen en goot de maatregel vervolgens in een officieel raadsvoorstel tot APV-wijziging.

Nadat de gemeenteraad deze wijziging definitief had goedgekeurd, legde Teutelink de eerdere juridische twijfels opzij; hij verdedigde het besluit vol overgave in de landelijke media en stelde vastberaden dat het unieke Enschedese experiment in de praktijk vruchten afwerpt.

En zo werd het een-tweetje tussen de VVD en BurgerBelang Enschede onderdeel van de verkiezingscampagne op kosten van de belasting betaler. Maar belangrijk voor deze twee inmiddels wederom geïnstalleerde wethouders Malkis Jajan en Mark Teutelink, ze hebben de geldende bestuursstijl  omarmd als effectief campagnemiddel.

Het wrange is dat het helemaal niet nodig was.
Er bestaat namelijk een veel eenvoudiger oplossing. Niet het voertuig verbieden, maar het gedrag handhaven. Wie met een e-bike, stadsfiets, mountainbike of fatbike gevaarlijk door een voetgangersgebied rijdt, veroorzaakt hetzelfde probleem. Handhaaf daarom op snelheid, gevaarlijk rijgedrag en overtredingen van bestaande verkeersregels. Dat is juridisch veel zuiverder én voorkomt dat gemeenten hun toevlucht nemen tot creatieve regelgeving waarvan de houdbaarheid vanaf het begin al ter discussie staat.

In deze column is beschreven hoe Belang van Enschede de oplossing ziet.

De juridische willekeur als politiek campagnemiddel

Bestuurlijk Enschede is verworden tot een kafkaiaans bestuur: een ondoorgrondelijke overheid die met onnavolgbare procedures burgers en ondernemers machteloos maakt. Dit destructieve klimaat kan voortbestaan omdat de coalitie, gesteund door een wisselend aantal raadsleden, nalaat deze gelegaliseerde willekeur te bestrijden. Sterker nog: wethouders Malkis Jajan en Marc Teutelink hebben deze bestuursstijl juist omarmd als effectief campagnemiddel.

Tegen alle expliciete waarschuwingen van hun eigen juridische afdeling in, creëerden zij hun eigen onnavolgbare wetgeving in de APV om daadkracht te veinzen voor de bühne.

Nu moet blijken of deze regels juridisch standhouden, rest de vraag hoe dit kafkaiaanse bestuur zal reageren. Kiezen de wethouders voor reflectie, of hanteren zij straks de vertrouwde tactiek van eindeloos doorprocederen tot aan de Raad van State — volledig gefinancierd op kosten van de Enschedese belastingbetaler?

Juist deze bestuursstijl laat zien waarom de veelgeprezen ‘menselijke maat’ in de praktijk zo vaak uit beeld verdwijnt. Zolang coalitie en raad dit accepteren, blijft die menselijke maat vooral een bestuurlijke slogan.

Conclusie

Het echte verhaal gaat daarom niet over fatbikes. Het gaat over hoe politiek een verhaal creëert, hoe bestuur dat verhaal uitvoert en hoe een deel van de media datzelfde verhaal vervolgens bevestigt zonder de onderliggende feiten kritisch te toetsen.

Juist daarom is onafhankelijke journalistiek onmisbaar. Niet om de politiek gelijk te geven of af te vallen, maar om haar te controleren. Zodra media politieke frames gaan versterken in plaats van bevragen, verandert journalistiek langzaam in campagnevoering. En wanneer dat gebeurt, verliest uiteindelijk niet de politiek, maar de democratie.

.

Erwin Versteeg, geboren en getogen in Enschede, is oprichter en partijleider van de lokale politieke partij ‘Belang van Enschede’.