Eergisteren – 4 april 2026 – kreeg ik via een denkende kennis de onderstaande tekst van Bram Kanstein onder ogen. Een tekst die tegelijkertijd een samenvatting en een vooruitblik is van ongewenste ontwikkelingen op diverse gebieden.
Ontwikkelingen die de deugende mens weliswaar liever niet op zijn netvlies wil zien komen, maar onontkoombaar de oorzaak zijn dat de firma Nederland al in een somber heden iedere dag wakker wordt en als er niet hard wordt ingegrepen een gang naar de donkere tijden van weleer niet vermeden kan worden. Lees en huiver.
Kunnen begrijpen en verbanden kunnen leggen
Ik ben geen econoom en ik ben geen politicus. Ik ben ondernemer, vader, en ik woon in dit land. En omdat ik kinderen heb, dwing ik mezelf om verder te kijken dan volgende week. Om na te denken over wat voor land dit is over tien jaar, en over twintig jaar.
Wat ik de afgelopen dagen heb gedaan is iets dat iedereen kan doen, maar dat blijkbaar niemand doet. In elk geval niet degenen die aan het roer staan. Ik heb AI ingezet om 30+ rapporten van serieuze, gevestigde instituten te combineren tot één samenhangend beeld. Rapporten van Centraal Planbureau, CBS, Nederlandsche Bank, UWV, RIVM, Rijkswaterstaat, Sociaal en Cultureel Planbureau, Algemene Rekenkamer, McKinsey, OESO, PwC, Adviesraad Migratie, en onderzoekers van de Universiteit Leiden. Geen meningen of Twitter-threads, maar officiële rapporten van de instituten die ons land monitoren. Het beeld dat daaruit naar voren komt is schokkend. Niet omdat de individuele cijfers nieuw zijn, maar omdat niemand ze bij elkaar zet. En als je dat wél doet, wordt het onmogelijk om te ontkennen dat we op een pad zitten dat wiskundig niet houdbaar is.
Dit stuk is geen politiek betoog. Het is een poging om eerlijk op te schrijven wat er aan de hand is, onderbouwd met bronnen, en om de vraag te stellen die we met z’n allen zouden moeten bespreken: wat doen we hiermee?
Waar we nu staan
Vijf miljoen Nederlanders ontvangen op dit moment een uitkering op basis van werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, bijstand of de AOW. Dat is 30% van alle mensen boven de 15 jaar (CBS, De arbeidsmarkt in cijfers 2024). Bijna een op de drie Nederlanders.
Het aantal mensen in de bijstand groeit al tien kwartalen op rij, omdat er structureel meer mensen instromen dan er uitstromen (CBS, augustus 2025). Bij jongeren onder de 27 steeg het aantal bijstandsontvangers met 6,2% in één jaar (CBS). Tien kwartalen stijging op rij voor die groep.
Bij de arbeidsongeschiktheid is het beeld nog alarmerender. In 2024 werden 93.000 WIA-aanvragen ingediend, het hoogste aantal ooit sinds de invoering van de wet (UWV Jaarverslag 2024). De instroom steeg met 60% in zes jaar (UWV Kennisverslag 2025). Er lopen nu meer dan 450.000 WIA-uitkeringen, en het UWV verwacht in 2027 zo’n 100.000 mensen wachtend op een beoordeling (a.s.r. Trendrapport 2025). Het zorgwekkendste is dat 70% van die instroomstijging niet voorzien was door het UWV zelf (UWV Kennisverslag 2025). De Algemene Rekenkamer noemt het WIA-stelsel inmiddels “onuitvoerbaar” en deels “onrechtmatig.”
Ondertussen is het percentage 25- tot 35-jarigen met burn-outklachten gestegen van 13% in 2015 naar 20% in 2024 (TNO/CBS Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden). Een kwart van de jongste generatie werkenden rapporteert klachten. De WIA-instroom van mensen tot 35 jaar, mensen die nog maar net aan hun carrière zijn begonnen, stijgt het hardst van alle leeftijdsgroepen (UWV Jaarverslag 2024). De totale kosten van ziekteverzuim bedragen € 28,5 miljard per jaar (Nationale-Nederlanden Trendrapport 2025).
De collectieve belastingdruk bedraagt 38,5% van het BBP (CBS/Miljoenennota 2026). Het Centraal Planbureau projecteert een stijging naar circa 43% richting 2060 (CPB vergrijzingsstudie 2025). Bij ongewijzigd beleid loopt de overheidsschuld op naar 126% van het BBP (CPB schuldprojectie 2025). In 93% van alle door het CPB doorgerekende scenario’s overschrijdt de schuld de Europese 60%-norm (CPB). De kans dat het vanzelf goed komt is minder dan 7%.
En dan het demografische feit dat al deze problemen versnelt. Op dit moment staan er tegenover elke honderd werkenden ongeveer 33 gepensioneerden. In 2040, over vijftien jaar, zijn dat er vijftig (CPB/CBS bevolkingsprognose). De bevolking boven de 75 groeit naar 2,6 miljoen (RIVM). Elke twee werkenden moeten straks bijna één gepensioneerde onderhouden. En dat is alleen de demografie, want de productieve basis krimpt ook van binnenuit.
Hoe het steeds erger wordt
Wat deze cijfers zo verontrustend maakt is niet hun individuele omvang, maar het mechanisme dat erachter zit. Het is een spiraal die zichzelf versterkt.
De overheid groeit door stijgende zorgkosten, oplopende AOW-lasten, extra defensie-uitgaven en toenemende bureaucratie. Om dat te betalen moeten belastingen en premies stijgen. Hogere belastingdruk maakt werken en investeren minder aantrekkelijk, wat leidt tot meer uitval, meer burn-out en lagere groei. Lagere groei levert minder belastinginkomsten op, waardoor meer mensen afhankelijk worden van uitkeringen. En dus moet de overheid weer meer uitgeven. Terug bij af, maar elke cyclus is duurder dan de vorige.
De Miljoenennota 2026 zegt het letterlijk: “Aanvullend beleid is nodig om te voorkomen dat de overheid op de lange termijn groter wordt en Nederlanders meer belasting moeten betalen” (Ministerie van Financiën, Miljoenennota 2026). Maar dat aanvullend beleid komt niet, want elke bezuiniging raakt een kiezersgroep.
Ondertussen komen er versnellers bij. De naoorlogse infrastructuur, de bruggen, tunnels en sluizen uit de jaren vijftig en zestig, bereikt simultaan het einde van zijn technische levensduur. Rijkswaterstaat waarschuwt voor een budgetgat van circa 35 miljard euro tot 2030 (Rijkswaterstaat, Staat van de Infrastructuur december 2025).
McKinsey schat dat tegen 2030 tot 30% van de huidige werkuren in Europa geautomatiseerd kan worden door AI (McKinsey Global Institute, Future of Work 2024). Goldman Sachs spreekt over 300 miljoen banen wereldwijd (Goldman Sachs, 2023). Het zijn niet de fabrieksarbeiders die het hardst geraakt worden, maar de witteboordenwerknemers in administratie, financiën, juridische diensten en klantenservice. Precies de middenklasse die het belastingstelsel draagt. En minder dan 15% van de werknemers die risico lopen heeft op dit moment toegang tot omscholing (WEF Future of Jobs Report 2025).
Op 12 februari 2026 keurde de Tweede Kamer bovendien een vermogensaanwasbelasting goed: 36% belasting op ongerealiseerde koerswinst, oftewel papieren winst (Accountancy Vanmorgen, 12 februari 2026). Geen enkel ander land ter wereld doet dit. Japan niet, Denemarken niet, Noorwegen niet, Frankrijk niet. Overal wordt alleen belasting geheven op winst die je daadwerkelijk hebt gerealiseerd. Concreet betekent dit dat als je portefeuille stijgt naar van 100.000 naar 200.000 euro en vervolgens terug crasht naar 100.000, je netto niets hebt verdiend maar wel 34.000 euro belasting moet betalen. Het verlies is uiteraard voor jou.
Ondertussen betalen werkende Nederlanders in extreme gevallen al 92 cent belasting op elke extra verdiende euro, door de combinatie van inkomstenbelasting, premies en het wegvallen van toeslagen (PwC 2024). Voor 65% van de werknemers ligt de marginale druk tussen de 40 en 60 cent per euro (ESB 2023). Er zijn zelfs gevallen waarin meer verdienen letterlijk leidt tot minder besteedbaar inkomen (bevestigd in antwoorden op Kamervragen). Het systeem straft je voor harder werken. En dan vragen we ons af waarom een kwart van de jongeren een burn-out heeft.
Wanneer het kantelt
Op basis van het samenvoegen van fysieke, fiscale en demografische data tekent zich een tijdlijn af.
- 2026–2030: de fysieke crisis. Bruggen en tunnels uit de wederopbouw bereiken hun technische einde. Het infrastructuurgat van € 35 miljard wordt onbeheersbaar (Rijkswaterstaat/ProRail, december 2025).
- 2028–2032: de fiscale crisis. De ICT van de Belastingdienst, waarvan 90% van het budget nu al opgaat aan onderhoud van verouderde systemen (Belastingdienst jaarrapportage), bezwijkt onder de complexiteit van het nieuwe box 3-stelsel. Kapitaalvlucht versnelt. De exit-tax levert minder dan € 100 miljoen per jaar op, terwijl de gedragseffecten de belastinggrondslag sneller uithollen dan de opbrengst oplevert.
- 2030–2035: de bureaucratische crisis. Bij de hersteloperatie van de toeslagenaffaire is € 7 miljard gereserveerd, waarvan 2 miljard aan organisatiekosten (Ymre Schuurmans, Universiteit Leiden / Dienst Toeslagen). Dat is een bureaucratische wrijvingscoëfficiënt van bijna 30%. Wanneer meer dan de helft van het budget voor publieke diensten opgaat aan overhead, stopt de feitelijke dienstverlening aan de burger.
- 2035–2040: de sociale implosie. Zorgkosten stijgen naar 16,4% van het BBP (RIVM). Een zorginfarct door personeelstekort wordt onvermijdelijk. De krimpende beroepsbevolking kan de lasten niet meer dragen.
- Rond 2040: het punt waarop de onderhoudskosten van het systeem de totale belastingopbrengst en schuldcapaciteit overstijgen (CPB schuldprojectie 2060).
We bevinden ons nu in wat je “managed decline” zou kunnen noemen, beheerst verval. Alles lijkt nog te functioneren. Maar onder de oppervlakte worden de fundamenten steeds zwakker.
Waarom er niets verandert
Waarom erkent de politiek dit niet? Het antwoord zit deels in wat onderzoekers “padafhankelijkheid” noemen (Arno Korsten, Universiteit Maastricht). Wanneer eenmaal een weg is ingeslagen, creëren de opgebouwde routines, regels en belangen een lock-in. De kosten om terug te keren worden politiek en administratief zo hoog dat het systeem liever de bekende route volgt, zelfs als die naar de afgrond leidt.
Maar het is te gemakkelijk om alleen naar het systeem te wijzen. Want een systeemfout zonder politieke verantwoordelijkheid zou betekenen dat niemand het wist, niemand het kon weten, en niemand het had kunnen voorkomen. Dat is hier niet het geval. De Algemene Rekenkamer heeft meermalen gewaarschuwd voor de staat van de infrastructuur. Ambtenaren hebben het gesignaleerd. Rijkswaterstaat en ProRail hebben het jarenlang gemeld. Het CPB publiceert al decennia vergrijzingsprojecties. De informatie was beschikbaar op elk niveau van het bestuur. En toch koos men er consequent voor om weg te kijken, om het door te schuiven naar het volgende kabinet, om de korte termijn te kiezen boven de lange termijn. Dan is “het systeem” geen excuus meer. Dan is het een bewuste keuze. Het is én een systeem dat wegkijken mogelijk maakt, én bestuurders die dat systeem gebruiken om verantwoordelijkheid te ontlopen.
Pleisteren is politiek veilig. De kosten zijn gespreid, verborgen, en kunnen over meerdere kabinetten worden verdeeld. Niemand hoeft verantwoordelijkheid te nemen. Een radicale breuk daarentegen maakt de kosten direct zichtbaar. Elke fundamentele verandering creëert onmiddellijke verliezers: mensen die hun toeslag verliezen, hun aftrekpost, hun subsidie. In een poldermodel met negentien fracties in de Eerste Kamer en een gefragmenteerde Tweede Kamer (Wim Voermans, Universiteit Leiden) met tegenwoordig een minderheidskabinet is dat politiek vrijwel onmogelijk.
Bovenop de interne verlamming komt de Europese lock-in. Van de meest logische hervormingen die je zou kunnen doorvoeren, denk aan immigratiebeleid, arbeidsmarkthervorming, belastingvereenvoudiging, landbouwhervorming en justitiële hervorming, botsen er minstens vijf direct met EU-recht, Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, of Europees Sociaal Handvest.
De EU heeft onmiskenbare voordelen op het gebied van handel, interne markt en geopolitieke stabiliteit. Maar als de prijs van lidmaatschap is dat je de fundamentele problemen van je land niet kunt adresseren, dan moet de afweging om onderdeel van de EU te blijven in ieder geval open op tafel komen. Nu wordt dit expliciet vermeden.
Burgers die wel dit aankaarten weggezet als onrealistisch, populistisch, of ongeïnformeerd. Men wijst op macro-economische cijfers die “positief” zijn, zoals 1,7% groei, terwijl mensen geen woning kunnen vinden, jaren wachten op compensatie, en tot 92 cent per extra verdiende euro kwijtraken aan het systeem. De kloof tussen de beleefde realiteit en de gepresenteerde realiteit groeit. Het is een systematisch patroon waarin ongemakkelijke waarheden worden vermeden omdat ze politiek niet passen.
De keuze die we niet willen maken
Er zijn twee paden:
- Het eerste is het pad waarop we nu zitten: pleisters blijven plakken op een systeem dat fundamenteel niet meer werkt. De kosten ervan zijn verborgen, gespreid en stijgen elk jaar Dit is comfortabel op de korte termijn en catastrofaal op de lange termijn.
- Het tweede pad is radicale vereenvoudiging. Minder belastingsoorten, minder toeslagen, minder regeldruk, minder bureaucratische overhead. Estland bewijst al twaalf jaar dat een vlaktaks van 22% met vrijwel geen aftrekposten méér opbrengt, niet minder. Het land staat al twaalf jaar op nummer één van de OESO-ranglijst voor belastingcompetitiviteit (Tax Foundation, OESO). Zwitserland combineert een staatsschuld van 38% van het BBP met een belastingdruk van 28% en referenda over elke grote uitgave (OESO). Denemarken toont dat soepel ontslag gecombineerd met genereuze uitkeringen en verplichte activering de werkloosheid met 1,5 procentpunt verlaagt (Universiteit Lund, Johansson & Bladh 2021).
Het kan anders. Maar dat vereist de moed om korte-termijn pijn te accepteren, en die moed ontbreekt in de Haagse spelonken.
Wat AI ons vertelt over onszelf
Alles wat in dit stuk staat, is gevonden door AI-modellen in te zetten op publiek beschikbare rapporten van gevestigde instituten. De informatie is er, gepubliceerd en voor iedereen toegankelijk. Er zijn geen geheime bronnen aangeboord, geen insider informatie misbruikt, of wat dan ook. Een laptop, AI-tools, en de bereidheid om met een open blik te kijken heeft het bovenstaande resultaat opgeleverd
In dagen, niet in maanden, kun je de puzzelstukken bij elkaar leggen en een beeld construeren dat glashelder is. De demografische fuik, de uitkeringsexplosie, de fiscale spiraal, de infrastructurele tijdbom, de AI-disruptie, de Europese lock-in. Het staat er allemaal. Het vereist alleen de bereidheid om de informatie samen te voegen; op de punten met elkaar te verbinden. En dat roept de ongemakkelijke vraag op: als een willekeurig persoon met een AI-tool dit in een paar dagen kan uitzoeken, waarom hebben de mensen die de leiding hebben dit dan niet allang erkend?\
Het eerlijke antwoord is dat ze het wél wisten. De Rekenkamer schreef het op. Het CPB rekende het door. Ambtenaren signaleerden het. De informatie was er, op elk niveau, al jaren. Het probleem is niet een gebrek aan kennis. Het probleem is dat het benoemen van deze realiteit vereist dat je erkent dat het huidige systeem niet gerepareerd kan worden met meer van hetzelfde. En dat is een boodschap waarmee je geen verkiezingen wint.
Maar het niet benoemen maakt het niet minder waar. De wiskunde verandert niet door het te negeren. Het pad waarop we zitten heeft een zeer duidelijk eindpunt. De enige vraag is of we de moed hebben om dat te erkennen en een ander pad te kiezen, of dat we wachten tot het systeem het voor ons beslist. De keuze is niet tussen goedkoop en duur. De keuze is niet tussen links en rechts. De keuze is tussen nu de pijn nemen van radicale vereenvoudiging én verandering, of later véél meer pijn lijden wanneer het systeem vastloopt. Elk jaar dat we wachten, wordt die latere optie duurder.
De tekst van Kanstein bevestigt dat B-afgestudeerden in staat zijn om punten te verbinden en de gevaren in kaart te brengen; A-gestudeerden laten zich liever in met wensdenken en vooruitschuiven. Personen die dat wensdenken niet ondersteunen worden m.b.v. politiek gedraai en d.m.v. propagandistische nieuwsgaring geconfronteerd met framen, doxing, gaslighting en greenwashing. Pogingen om de realiteit weg te drukken, totdat we allemaal aan de bedelstaf zijn geraakt. Dan begint het vingerwijzen.
[1] Bijdrage van Bram Kanstein d.d. 2 april 2026 op X. Hij bestudeerde 35+ overheidsrapportages met AI.
De kroniek van een mislukte republiek. (ja, eigenlijk een koninkrijk, is het niet Willem, of ben je alweer op vakantie, jongen?)
Je kon dit al zeker 30 jaar zien aankomen. De kosten van de suïcidaal ruimhartige immigratie, de geldstromen richting Brussel, de gigantische kosten van het opgeblazen ambtenarenapparaat (meer dan een miljoen ambtenaren, billenknijpend bij de koffieautomaat), de krankzinnige sponsoring van het koningshuis, geldstromen richting Oekraïne. En immer de belastingdruk richting belastingplichtige maar opvoeren. Omzetbelasting die bestaat uit twee tarieven, namelijk een hoog tarief (9%) en een nog hoger tarief (21%).
Ondernemers die niet gemotiveerd zijn om mensen in vaste dienst te nemen. Vaste dienstverbanden brengen nogal wat verplichtingen mee, met name in financiële zin, dus de tijdelijke dienstverbanden zijn rijkelijk voorhanden. Na een contractperiode worden werknemers geloosd, en verdwijnen naadloos in de WW. Nadien resteert een bijstandsuitkering. Deze laatste is zo slecht nog niet, maar hoelang nog, voordat ook hier de verschraling optreedt? De druk op actieve werknemers in het bedrijfsleven neemt toe, want de economische machine moet draaien. Dit resulteert uiteraard in een toename van de instroom in de WIA.
Als er zoveel zorgen zijn over de vergrijzing, waarom worden er dan zoveel mensen uit de derdewereld toegelaten? Die zullen immers ook eens de pensioengerechtigde leeftijd bereiken, waardoor de absolute vergrijzing toeneemt. Vergrijzing is aanwezig, maar wordt eveneens gebruikt als een afleidingsmanoeuvre. Deze mensen hebben destijds hun ziekenfonds- en zorgpremie betaald, hebben hun AOW-premie betaald, en zijn nog misleid ook. Destijds hebben zij veelal ook VUT-premie betaald, om eerder met pensioen te kunnen. Leuk niet, al die fictieve perspectieven? Zij werden voor het merendeel bedrogen, want toen puntje bij paaltje kwam werd de VUT afgeschaft. Zodoende konden zij niet eerder, doch LATER met pensioen, en wel met 67 jaar (en 3 maanden eventueel) in plaats van de destijds toegezegde 65 jaar. Buiten dit is het zogenaamde gehuwdenpensioen ook nog eens bedrog, mensen die hieronder vallen worden gewoon maar even voor éénderde gekort, simpelweg omdat zij een partner hebben, ook indien deze geen inkomen heeft. Maar wacht even, hiervoor is er toch een AIO regeling? Veelal komt men hierbij bedrogen uit, want oudere stellen hebben veelal een eigen woning met overwaarde – dit door de kafkaeske demografische politiek – en lopen zodoende deze AIO-aanvulling mis.
Vergaande herzieningen waren lang geleden al een vereiste.
Hoogste tijd om de oude politiek af te danken !!
Tijd voor nieuwe bestuurders, realisten, geen politici die graag geld uitdelen naar het buitenland.
EIGEN VOLK EERST !!
Dus politici met hersens en lef, realisten,geen partij politiek, geen dromers of zwevers !
En de grenzen moeten dicht !
NEXIT, uit de EU, uit de NAVO, WEF, WHO, VN en nadelige verdragen !
We bepalen onze eigen politiek, Geen sancties, geen handels blokkades.
Zoeken zelf onze bevriende landen.
Follow the Money. Kijk wie er nu z’n zaken vult aan het gas wat we nodig hebben !!
Hebben WE er wel “” bij stil gestaan dat veel mensen , zeker in de politiek een DENKPLAFON hebben ?? Als daarvoor in de plaats een Ideologisch obstakel komt en als waarheid wordt aangenomen is de ratio verdwenen . Immers: MEN kan de consequenties niet overzien van hun keuze en de natuurlijke factoren , overleven, de soort moet moet bestaan, en de individuele eigenschappen worden genegeerd ……. Dan komt de realiteit boven drijven . Zoals “” het wensdenken en het Pseudologia Fantastica “ de onverbiddelijk ondergang inluidt . Zoals nu het geval is . Met andere woorden ,……. De domheid is dominant . Makkelijk gezegd …… maar het resultaat is altijd NUL . Poetin dacht …… Oekraïne in een paar dagen in te nemen maar vergat de tegenkrachten …….. !!??!! En NU ….. verspilling op grote schaal .
Supplementair aan het vorige schrijf ik dat de “” politiek “” niets anders is dan parasiteren op het huidige beleid en slechts het eigen belang dient en “”‘absoluut schijt heeft aan de. Burger””. Het zooitje van Jetten en zeker de VVD en het CDA zijn partijen van het belazeren geworden . De oppositie moet onmiddellijk werk maken dat het zooi Jetten opdondert . Nederland staat aan de rand van de afgrond …… ! Brekelmans VVD is het ultieme bewijs om uit de nek te kletsen . Hij fantaseert maar raak …..
Er is helemaal geen AI nodig om de rampspoed te onderkennen, waarnaar we op weg zijn. Neem de massa-immigratie :
Elk jaar komen er 50 duizend nieuwkomers bij. Dat is een hele heuse stad, die gebouwd moet worden met alles erop en eraan. Deze 50 duizend mensen leveren niks op, want kosten alleen maar geld. Er zijn berekeningen waaruit blijkt dat elke nieuwkomer, over zijn levensduur gezien, ongeveer 800 duizend euro kost.
Reken maar uit : Elk jaar komt er dus aan nieuwkomers een kostenpost binnen van opnieuw 40 miljard euro.
Dat is de ene kant van de medaille.
De andere kant is de ontwikkeling van AI : Hierdoor zullen steeds meer banen gaan verdwijnen. Laat staan, dat er voor de nieuwkomers redelijke banen zullen overblijven, want alle nieuwe banen vereisen meer intellect en een hoger opleidingsniveau om concurrerend te kunnen blijven met AI.
Deze twee grote ontwikkelingen tezamen zullen de maatschappij op een gegeven moment volkomen ontwrichten.
Mijn inschatting is : Over 5 a 6 jaar is er een werkloosheid van 30 tot 60 procent !
Ga er maar aan staan. Tezamen met alweer een kwart miljoen binnenstromers en gelukzoekers uit ontwikkelingslanden over die periode.
Dit alles zorgt voor een onhoudbare situatie met als gevolg : Sociale ontwrichting of nog erger, wellicht resulterend in een heuse burgeroorlog.
In bovenstaand artikel worden nog veel meer problemen onderkend, zoals bijvoorbeeld de verslechterende staat van onze infrastructuur of de vergrijzing van de samenleving.
Door al dit soort problemen zal de ontwrichting van onze maatschappij nog ernstiger vormen aannemen. Het tempo van neergang zal versnellen.
Wie bedenkt hier een oplossing voor ?
Op onze politici hoef je niet te rekenen. Politici hebben oogkleppen op en zijn per definitie alleen maar geïnteresseerd in hun eigen belang voor de korte termijn.