Een moreel en politiek debacle

Op 29 oktober 2025 zullen Frans Timmermans, Kati Piri en de gefuseerde partij GroenLinks-PvdA een hoge politieke prijs betalen. Hun controversiële steun aan de zogenaamde ‘Piri-motie’ heeft geleid tot grote maatschappelijke en electorale verontwaardiging. Deze motie, die door velen als moreel verwerpelijk wordt beschouwd, blijkt gestoeld op ernstige inschattingsfouten.

Verkeerde veronderstellingen

De Piri-motie is gebouwd op drie misrekeningen:

1. De kracht van het maatschappelijk protest: De massale demonstratie op het Malieveld – met naar schatting 150.000 deelnemers – was niet slechts een moment van verontwaardiging, maar een krachtige politieke boodschap. De demonstranten trokken een duidelijke ‘rode lijn’ tegen de reactie van Israël tegen terreurorganisaties als Hamas, Hezbollah en de invloed van Iran.
2. Verkeerd beeld van Nederlandse moslims: De initiatiefnemers van de motie gingen uit van de veronderstelling dat een meerderheid van de Nederlandse moslimgemeenschap zich fel tegen Israël zou keren. De verdeeldheid én afkeer jegens Hamas en Iran binnen de gemeenschap niet kennende.
3. De opleving van antisemitisme: De snelle en brede opleving van antisemitisme in Nederland is schrijnend én zorgwekkend. Dat is een gegeven. De Piri-motie lijkt te denken dat dit grenzeloos is.

Weerstand binnen en buiten de partij

Wat Piri, Timmermans en hun partijgenoten ernstig hebben onderschat, is de brede weerstand tegen hun optreden – niet alleen van buitenaf, maar ook intern binnen GL-PvdA. De manier waarop tegenstanders van de motie werden weggezet – vaak als extremistisch of onmenselijk – heeft veel kwaad bloed gezet. Vooral het gebrek aan respect voor tegengeluiden binnen een democratische rechtsstaat heeft geleid tot stevige kritiek, zelfs uit onverwachte hoeken.

Taxatie van de Arabische wereld

Een ander pijnlijk punt is de naïviteit ten aanzien van de houding van Arabische buurlanden. Er is geen enkel Arabisch land dat daadwerkelijk bereid is om Hamas-strijders of radicale Palestijnse groepen op te vangen. Zelfs landen als Egypte en Jordanië, ooit betrokken in de Palestijnse kwestie, houden de grenzen hermetisch gesloten. De geschiedenis leert bovendien dat Jordanië onder koning Hoessein zelfs tienduizenden Palestijnen heeft laten verdrijven of ombrengen. Dat is geen randfeit – het is een fundamenteel inzicht dat politici in het debat zouden moeten meenemen.

Toename antisemitisme

De toename van antisemitisme is onmiskenbaar en alarmerend. Wat velen vooral tegen de borst stuit, is hoe de Piri-motie impliciet lijkt te bepleiten dat Israël geen recht zou hebben om zijn burgers – mannen, vrouwen, kinderen – tegen raketten of terreur te beschermen. Zo’n impliciete boodschap raakt niet alleen aan de grenzen van politieke naïviteit, maar ook aan de fundamenten van het internationaal recht en moreel besef.

Timmermans en de wet van de omgekeerde inspanning

De felbegeerde werkkamer – in het ‘torentje’ – lijkt voor Timmermans en zijn partij steeds meer een fata morgana te worden. Hun obsessie om de volgende premier te worden (of te leveren), werkt volgens de psychologische ‘wet van de omgekeerde inspanning’: hoe harder men iets nastreeft zonder oog voor de realiteit, hoe verder het doel uit zicht raakt.

De politieke realiteit

De verkiezingen van 29 oktober 2025 zullen hoogstwaarschijnlijk leiden tot een overwinning van de PVV. Als de VVD vasthoudt aan de uitsluiting van samenwerking met Wilders, ontstaat een patstelling. Maar als de VVD die blokkade laat vallen, wordt een meerderheidskabinet met partijen als JA21, FvD en BVNL ineens realistisch – samen goed voor een vermoedelijke meerderheid van 76 zetels of meer.

Tijd voor rechts realisme

De VVD moet serieus overwegen om haar dogmatische uitsluiting van de PVV te herzien. Binnen de partij zijn er – met name uit de linkervleugel, zoals Ed Nijpels – tegenstemmen te horen. Toch ligt er een kans voor partijleider Dilan Yesilgöz om het pragmatisme te laten zegevieren boven partij-ideologie. Door samen te werken met de rechtse geestverwanten kan een stabiel en daadkrachtig kabinet gevormd worden – zonder de wispelturige NSC, dat na het vertrek van Pieter Omtzigt zijn geloofwaardigheid grotendeels heeft verloren.

Politieke verantwoordelijkheid nemen

De electorale afrekening voor de Piri-motie komt eraan. Maar belangrijker dan partijbelang of revanche, is het herstel van politieke integriteit en realisme. Nederland verdient leiders die oog hebben voor de complexiteit van de wereld – en die de morele moed hebben om zich te verzetten tegen extremisme, van welke kant het ook komt.

Prof. dr. David Pinto

Hoogleraar-directeur Intercultureel Instituut-ICI,
Expert Inburgering, Diversiteit en Inclusie (IDI)